KIẾN THỨC, NHÂN VẬT

Điện ảnh thuần khiết chỉ có ở Thụy Điển

6a00d83451cbb069e200e54f3e07618834-800wi

Hiếm có một nền điện ảnh nào như Thụy Điển, từ đạo diễn huyền thoại Bergman cho đến Moodyson, từ những năm 1911 cho đến thế kỷ 21, chưa bao giờ lệch ra khỏi con đường nghệ thuật chân chính: Các thế hệ làm phim luôn giữ trong mình sự tự tôn và cố gắng vươn đến vẻ đẹp của nghệ thuật, của sự thuần khiết trong cả đề tài và phong cách riêng biệt. Người ta ví von những bộ phim từ vương quốc Bắc Âu này như những viên ngọc nguyên sơ nhất nhưng lấp lánh và có giá trị nhất.

Con đường của Bergman

ingmar_ingrid

Nhắc đến điện ảnh Thụy Điển, hai huyền thoại sẽ được gợi nhớ đầu tiên, đều mang họ Bergman. Đó là nữ diễn viên Ingrid Bergman, kiều nữ trong các phim kinh điển CasablancaGaslight (Đèn khí), được tôn vinh là một trong 4 nữ diễn viên vĩ đại nhất lịch sử điển ảnh. Người còn lại là đạo diễn Ingmar Bergman, tác giả của những bộ phim bất tử như: The Seventh Seal (Phong ấn thứ Bảy) hay Fanny and Alexander.

Điện ảnh bắt đầu hình thành tại vương quốc này từ cuối thế kỷ 19. Những dự án đầu tiên được triển khai vào năm 1896, ban đầu, chỉ để ghi lại hình ảnh và cuộc sống thường ngày nơi đô thị. Một năm sau, bộ phim The Barber’s Shop in the Village (Tiệm hớt tóc trong làng) của Oliver Florman ra mắt và trở thành tác phẩm điện ảnh đầu tiên. Hai thập niên kế tiếp là thời hoàng kim của phim câm.

Thủ pháp nghệ thuật ưa thích của các đạo diễn là sử dụng phong cảnh hùng vĩ để khắc họa và tăng thêm cảm xúc của nhân vật. Khi phim có âm thanh ra đời và cùng với việc tự giới hạn thị trường nhỏ nói tiếng Thụy Điển, nền công nghiệp làm phim nơi đây bị chùng lại. Nhưng có một cơn sóng ngầm đang diễn ra, kéo dài qua Thế chiến thứ hai, khi các đạo diễn và biên kịch trở về từ chiến tranh, mang nặng câu hỏi về cái chết, nhận thức và ý nghĩa tồn tại. Mọi tinh hoa của lúc ấy tập trung vào Ingmar Bergman. Tinh hoa ấy phát tiết những năm 1950 và tỏa sáng suốt 40 năm sau đó.

Các bộ phim của Ingmar Bergman mang đến cảm giác nặng nề với đề tài về dịch bệnh, chiến tranh, chủ nghĩa hiện sinh nhưng theo một phong cách rất đặc biệt. Đạo diễn kỳ tài Woody Allen nhận xét, ông là “nghệ sĩ vĩ đại nhất kể từ khi khai sinh ra nghệ thuật thứ bảy”. Với 3 giải Oscar trong suốt sự nghiệp, đóng góp rất nhiều bộ phim xuất sắc, Ingmar được xem là người đặt nền móng cho dòng phim nghệ thuật châu Âu, đưa vị thế của điện ảnh Thụy Điển lên một tầm cao mới.

Khi ông qua đời vào năm 2007, mọi người đều biết, không ai có thể “đi vừa đôi giày” mà Ingmar để lại. Nhưng gia tài ông trao cho điện ảnh Thụy Điển còn lớn hơn thế: Niềm tự hào và một lối đi riêng cho các thế hệ làm phim tiếp theo.

dienanhthuankhietThe-seventh-seal-003

Chỉ sáng tạo, không cần tiền

Kế thừa nguồn cảm hứng của vị đạo diễn huyền thoại, các nhà làm phim Thụy Điển đã tạo ra một nền điện ảnh độc nhất vô nhị: Tập trung hoàn toàn vào dòng nghệ thuật. Họ thích thú vào việc tìm kiếm những cách thể hiện mới, khai phá những góc tối của cuộc sống, chinh phục lý trí cũng như trái tim của các nhà phê bình hơn là dựa vào đánh giá phòng vé như người ta vẫn làm ở California.

dienanhthuankhietLet-the-right-one-in-001

Lukas Mooddysoon là đạo diễn “nổ phát súng” đầu tiên với bộ phim Show me love (Cho em thấy tình yêu) vào năm 1998. Phim đã thành công lớn ở Thụy Điển, thu hút người xem còn hơn cả siêu phẩm Titanic cùng năm đó và giành nhiều giải thưởng quốc tế ở Anh, Đức, Hà Lan… Ông tiếp tục ghi dấu ấn khi khai thác cuộc sống bế tắc, tâm lý tuổi thiếu niên, kể cả những góc tối tăm và bi thương nhất như trong Lilya 4-ever (Lilya Mãi Mãi, 2002) hay A Hole in my heart (Lỗ hổng nơi trái tim, 2004). Phim của Lukas cũng là điểm chung của rất nhiều bộ phim Thụy Điển: Tập trung vào số phận hoặc đi sâu vào nội tâm con người.

Ở dòng viễn tưởng, kinh dị, không thể không nhắc đến Let the Right one in  (Mời đúng khách vào nhà), bộ phim ma cà rồng gây chấn động, khi ra mắt vào năm 2008. Với những khung hình đẹp đến mê hoặc, phim mượn câu chuyện tình cảm giữa hai cậu – cô bé ma cà rồng để khắc họa nỗi cô đơn, sự lạnh lẽo của con người trong xã hội hiện đại, theo cách chưa từng có trước đây. Đạo diễn của phim, Tomas Alfredson, nhanh chóng bước ra ngoài biên giới, giành được 3 đề cử Oscar khi làm lại bộ phim về chiến tranh lạnh Tinker Tailor Soldier Spy (Thợ hàn, thợ may, tên lính và điệp viên), vào năm 2011.

Mỗi nhà làm phim ở Thụy Điển có thể coi là một nhà làm phim độc lập. Độc lập về ý tưởng, cách thể hiện và không phải chịu áp lực về tiền bạc. Chính phủ nước này tài trợ rất nhiều tiền cho các dự án và rạp chiếu phim, các tổ chức gây quỹ hỗ trợ làm phim cũng rất hiệu quả, thậm chí, có cả tổ chức tăng cường điều kiện làm việc cho các nhà làm phim nữ. “Sáng tạo trước, tiền sau” là khẩu hiệu của họ.

dienanhthuankhietThe-girl-with-the-dragon-tatoo-002

Nhưng không phải họ không biết kiếm tiền. Bộ ba phim Millennium (Thiên niên kỷ, phần đầu được biết đến rộng rãi với tên Cô gái với hình xăm rồng của đạo diễn Stieg Lasson là một “quả bom” phòng vé toàn cầu. Chuyển thể từ tiểu thuyết của chính đạo diễn, có cả bản truyền hình và chiếu rạp, phim được đón nhận bởi cả khán giả và giới phê bình, bộ ba phim đã được xuất khẩu đến hơn 50 quốc gia và thu về trên 150 triệu đôla.

“Xuất khẩu” sang Hollywood

Các bộ phim Thụy Điển hiện được coi là “miếng mồi ngon” cho Hollywood làm lại. Như Let me in (Cho tôi vào), bản ma cà rồng Mỹ của Let the Right one in, dù còn xa mới so được với bản gốc, cũng khá thành công khi công chiếu. Hay bản làm lại Cô gái với hình xăm rồng của đạo diễn David Fincher vừa thu lời phòng vé lại nhận về đề cử Oscar vào năm 2011 (chiến thắng ở hạng mục Biên tập).

Không khó hiểu khi các ngôi sao điện ảnh Thụy Điển cũng đã tìm thấy chỗ đứng ở Hollywood. Sau thành công của bộ ba Millennium, nữ diễn viên Noomi Rapace đã xuất hiện trong rất nhiều bộ phim “bom tấn” như Sherlock Holmes 2 hay Prometheus. Nam diễn viên gạo cội Stellan Skarsgard và 3 đứa con của ông từ lâu đã là diễn viên được yêu mến ở Mỹ. Danh sách các ngôi sao “sống được” ngoài biên giới ngày càng tăng thêm, không phải vì “thiên đường” quá rộng cửa, mà là do tài năng của họ đã thuyết phục được “Kinh đô điện ảnh”.

Đạo diễn Lasse Hallstrom là một trong những người thành công nhất ở Hollywood. Ông đã nhận được 2 đề cử Oscar, trong hơn 20 năm làm việc ở đây, trước khi trở về Thụy Điển để thực hiện bộ phim đầu tiên tại quê nhà, The Hypnotist (Nhà thôi miên) và ngay lập tức lọt vào hạng mục Phim nước ngoài xuất sắc nhất của Viện Hàn lâm. Rất nhiều đạo diễn Thụy Điển khác cũng đã gầy dựng tên tuổi ở các thể loại kinh dị, viễn tưởng, tâm lý và có chỗ đứng vững chắc tại Hollywood.

Nhưng điều quan trọng nhất, giống như Iran của châu Á, các bộ phim Thụy Điển vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ như những bộ phim của Ingmar Bergman. Vẻ đẹp của sự tìm tòi và sáng tạo không ngừng, tập trung vào con người và sự thật. Đó là điều khá khó khăn trong thời đại kim tiền như hiện nay. Thế nên, luôn là sự hồi hộp giá trị khi đón chờ những bộ phim nước này ở các liên hoan phim quốc tế. n

Phía Tây Thụy Điển có một khu tự trị  gọi là Trollhattan, nơi tập trung rất nhiều hãng phim chính của nước này. Như hãng Film I Vast, sản xuất đến một nửa số lượng phim Thụy Điển mỗi năm. Đây cũng là nơi được chọn để quay các phim nổi tiếng như: Show me love hay Dancer in the dark (Vũ công trong bóng tối). Dân Thụy Điển gọi nơi đây là Trollywood để ngầm so sánh với Hollywood của Mỹ.

Ngoài phim điện ảnh, phim tài liệu cũng là một thế mạnh của điện ảnh Thụy Điển. Họ giành được rất nhiều chiến thắng ở thể loại này, chủ đề vẫn là về các vấn đề xã hội nóng bỏng. Ví dụ như bộ phim Banana! (Chuối) kể về xung đột giữa công ty thực phẩm và công nhân trồng chuối ở Nicaragua, đã tạo ra một cuộc tranh cãi vào năm 2009. 

(Theo Hoài Nam nguồn Báo Sinh viên Việt Nam)

You Might Also Like

Leave a Reply