KIẾN THỨC, NỔI BẬT

Dòng phim Noir

film-noir-2

Phim Noir là một thuật ngữ điện ảnh có nguồn gốc từ một thuật ngữ tiếng Pháp, dịch theo nghĩa đen là “phim đen” (tiếng Anh: blackfilm). Thuật ngữ này đầu tiên được sử dụng để chỉ những bộ phim nói về những hành động tội ác trong thế giới ngầm của Hollywood, đặc biệt nhấn mạnh những hành động có sự nhập nhằng giữa các chuẩn mực đạo đức, những đam mê giới tính.

Thời kỳ hoàng kim của phim noir cổ điển Hollywood kéo dài khoảng 20 năm, từ đầu những năm 1940 đến cuối những năm 1950. Phim noir trong thời kỳ này là những bộ phim đen trắng không mấy sôi nổi lãng mạn mà có xu hướng triết lý phức tạp, những nhân vật giằng xé nội tâm, hành động lẫn lộn giữa cái ác và cái thiện, đòi hỏi người xem phải suy nghĩ nhiều nên nói chung là kém hấp dẫn khán giả.

film_noir2

Nhân vật điển hình của loại phim này thường là thám tử, thương gia, và các mệnh phụ giàu có. Khi trào lưu này gây tiếng vang, thì khái niệm phim noir lần đầu được nhắc đến vào năm 1946, bởi một nhà phê bình phim tên là Nino Frank, một cái tên ít được nhắc đến ở Hollywood cũng như điện ảnh thế giới sau này dù ông đã đưa ra một thuật ngữ khái quát quan trọng. Sau đó, những nhà lịch sử điện ảnh và những cây bút phê bình đã định ra một tiêu chuẩn cho phim noir như sau: “Đó là loại phim thể hiện sự hồi tưởng nối tiếp với những diễn biến hiện tại một cách phức tạp”. Có thể nói, rất nhiều người làm phim noir chuyên nghiệp đã tạo ra phong cách này một cách khá vô thức.

noir_by_gretelmacabre

Trong cuốn Toàn cảnh phim Noir Mỹ của hai nhà phê bình điện ảnh Pháp Raymond Borde và Etienne Chaumetons xuất bản vào năm 1955, lại đưa ra một khái quát sau: “Có thể nói một cách đơn giản cái gọi là phim noir giống như một giấc mơ, kỳ lạ, gợi tình, nước đôi, tàn ác…”. Thực ra, ở phim noir người ta có thể tìm thấy bóng dáng của nhiều thể loại phim khác nhau. Những chi tiết siêu nhiên kỳ quái của phim kinh dị, những suy đoán trí tuệ của những bộ phim khoa học, những bài hát và điệu nhảy của phim ca nhạc. Tuy nhiên với tính đa dạng của phim noir cũng như tầm ảnh hưởng của trường phái này, một số học giả có uy tín như Thomas Schatz đã coi nó là một phong cách chứ không phải một thể loại.

Chủ đề trong phim noir có tính cố định tương đối cao, phim thường tập trung kể những câu chuyện ly kỳ, giật gân, hấp dẫn. Tuy nhiên thời kỳ đó, vì lý do kinh phí eo hẹp các bộ phim này không có những cảnh kỹ xảo hay dựng cảnh cầu kỳ mà thường tập trung vào việc khai thác cốt truyện, đối thoại thông minh, hài hước để tạo nên sự hấp dẫn của bộ phim.

film-noir

Toàn cảnh dòng phim Noir

Với nhiều thủ pháp nghệ thuật kế thừa từ thời chủ nghĩa biểu hiện Đức, nội dung bộ phim thường đề cập đến những kiểu tội ác nảy sinh vào giai đoạn suy thoái của nước Mỹ nửa đầu thế kỷ trước với một hệ thống các nhân vật điển hình: thám tử, thủ phạm, người trợ lý, khách hàng giàu có…

Phim noir thường khai thác sự biểu cảm, những chuyển biến tinh tế trên khuôn mặt diễn viên. Diễn xuất của diễn viên có tính biểu tượng cao, cảm xúc nhân vật thường bị cường điệu hóa. Trong phim thường có những nhân vật nữ xinh đẹp xoay quanh nhân vật chính. Trước hết là mẫu “Killer woman” – những phụ nữ chết người – có sức quyến rũ mê hồn nhưng lại là người gây ra tai họa. Họ xinh đẹp và quyến rũ đàn ông để đạt mục đích riêng của mình. Những phụ nữ này ăn mặc sang trọng và thường phì phèo thuốc lá. Bên cạnh đó cũng có những nhân vật nữ đáng yêu, tốt bụng và dịu dàng để đối lập với với những “phụ nữ nguy hiểm” kia. Còn một số những nhân vật nam thường là những người đàn ông giàu có và hơi khờ khạo, họ trở thành miếng mồi ngon cho mẫu nhân vật “Killer woman”.

Phim Sunset Bolevard, câu chuyện của những ngôi sao hết thời, cách họ sử dụng thời gian và những gì họ suy nghĩ trong hiện tại khi mà vinh quang đã đi qua.

Các đặc điểm chính của một film noir thực sự gồm có:

Femme fatale: một phụ nữ đẹp nhưng tâm địa độc ác, thường lại là nhân vật phản diện trong phim. Sự nhập nhằng này thường là trung tâm của kịch bản. Luôn là những người hút thuốc lá liên tục.

free-noir-films-online

Hình ảnh tiêu biểu của một Femme Fatale

Nhân vật nam chính: thường là các nhân vật thám tử, đầy chất lãng tử, rất thông minh và khéo léo.

phimden

Kịch bản: Kịch bản của phim noir phải được xây dựng khá phức tạp với nhiều chi tiết, nút thắt mà mọi vấn đề chỉ được giải quyết khi bộ phim kết thúc. Phim chú ý nhiều đến lời thoại và nhân vật thường thể hiện trí tuệ của mình qua những câu thoại thông minh, đa nghĩa. Ví dụ: Người hùng vô tội thường bị vướng vào một mạng lưới những mưu đồ mà anh ta không thể hiểu hết được, có thể do femme fatale thêu dệt nên.

Triết lí sống: ảm đạm. Sinh mệnh con người thật rẻ mạt, và tiền rất khó kiếm, trừ phi phạm tội, mà dứt khoát rằng sau này sẽ phải trả giá.

“I killed him for money — and for a woman. I didn’t get the money. And I didn’t get the woman.”
– Double Indemnity (1944)

lovegrove-film-noir-1

Một số quy luật căn bản trong dòng phim này:

Lighting căn bản dành cho film Noir

Về phương diện kĩ thuật, phim Noir có các kiểu lighting rất đặc trưng, video dưới đây sẽ hướng dẫn một vài phong cách lighting trong phim Noir:

 Một đoạn phim tài liệu ngắn tổng hợp tất cả các chất liệu làm nên một bộ phim Noir về dòng phim Noir:

Các nhánh con của film noir:

Proto Noir tức là “tiền noir” – các bộ phim ra đời trước thập niên 40, có những đặc điểm rất dễ nhận dạng của film noir nhưng thường không được đầy đủ như classic noir. Thể loại này có các phim tiêu biểu như M (1931), Rebecca (1940), Scarface (1932), Little Caesar (1931), Each Dawn I Die (1939)

Classic Noir những bộ phim noir kinh điển, chuẩn mực với đầy đủ các yếu tố kể trên. Tất cả đều là phim đen trắng. Có thể kể đến The Maltese Falcon (1941), Double Indemnity (1944), The Big Sleep (1946), The Postman Always Rings Twice (1946), The Killers (1946), Sunset Boulevard (1950)….

Top 10 các bộ phim thuộc dòng phim Classic Noir theo WatchMojo:

Neo Noir là các bộ phim ra đời sau thập niên 60, hầu hết đã có màu những vẫn kết hợp được yếu tố noir rất khéo léo vào bên trong. Các phim Neo noir có thể kể đến Chinatown (1974), L.A. Confidential (1997), Kiss Kiss Bang Bang (2005), Se7en (1995), Cape Fear (1962), Blade Runner (1982)… được coi là “phim Noir hiện đại”.

drive-movie-poster

Phim Drive (2011)

Top 10 các bộ phim thuộc dòng phim Neo Noir theo WatchMojo:

Khi gánh nặng sau chiến tranh được gỡ bỏ, Hollywood lại một lần nữa đầu tư vào những thiên anh hùng ca mà họ luôn luôn yêu thích. Cái “chất lượng kịch bản” sớm nở tối tàn đã bị áp đảo bởi giá trị dễ dàng tính được của ngân sách và quảng cáo, và film noir dần dần biến mất. Đã gần 70 năm kể từ khi bộ phim vĩ đại đầu tiên thuộc thể loại này được sản xuất (The Maltese Falcon – 1941), người ta vẫn còn tranh cãi xem liệu đây có phải là đóng góp lớn nhất về nghệ thuật mà Hollywood đã làm cho thế giới điện ảnh hay không.

Film-Noir-Wallpaper

Tuy nhiên, những ai say mê điện ảnh và quan tâm đến dòng phim này thì không thể bỏ qua những tác phẩm thuộc thể loại phim Noir kinh điển dưới đây:

The Maltese Falcon

Bộ phim “The Maltese Falcon” được sản xuất năm 1941 của đạo diễn John Huston. Có lẽ phần nhiều là một phim giật gân hơn là một phim noir thực sự, bộ phim vẫn có rất nhiều yếu tố của phim noir, đáng chú ý nhất là viên thámtử tư gan góc và một hình mẫu femme fatale nguyên thuỷ. Đã được làm lại vài lần dưới những cái tên khác nhau, bản phim làm năm 1941 với Humphrey Bogart, đạo diễn John Huston, đã trở thành tiêu chuẩn.

Dựa trên một cuốn sách của Dashiel Hammet, bộ phim kể về hành trình đi tìm sự thật của một thám tử. Anh ta bị dính vào một vụ rắc rối do một khách hàng là một phụ nữ gây ra, có nguy cơ bị kết tội giết người, và thời gian của bộ phim chính là những diễn biến về nỗ lực của anh ta để giải quyết rắc rối.

Câu chuyện phim mang đầy tính ly kỳ của thể loại phim trinh thám. Bằng lối kế hấp dẫn, luôn giấu kín sự thật, bộ phim luôn làm người xem phải tò mò. Trong suốt quá trình bộ phim diễn ra đạo diễn thường xuyên sử dụng những giả thuyết, sự đánh lừa và tất cả những vấn đề đó chỉ được vỡ lẽ vào cuối phim.

Casablanca

“Casablanca” là một bộ phim tình cảm Mỹ của đạo diễn Michael Curtiz được công chiếu năm 1942.

Lấy bối cảnh giai đoạn đầu Thế chiến thứ hai, “Casablanca” đề cập tới số phận của những người do cuộc chiến mà phải mắc kẹt lại tại thành phố biển Casablanca, Maroc lúc này thuộc quyền quản lý của chính quyền Vichy Pháp thân Đức Quốc xã.

Bộ phim có sự tham gia diễn xuất của hai ngôi sao hàng đầu Hollywood là Humphrey Bogart và Ingrid Bergman.

Mặc dù là một bộ phim có đầu tư lớn với dàn diễn viên nhiều ngôi sao cùng đội ngũ sản xuất tên tuổi, không ai trong đoàn làm phim tin rằng nó sẽ trở thành một sản phẩm vượt trội so với hàng chục bộ phim Hollywood khác được sản xuất cùng năm.

Bộ phim được coi là một thành công về doanh thu cũng như về mặt nghệ thuật khi giành được ba giải Oscars trong đó có giải quan trọng Phim hay nhất.

Trải qua thời gian, bộ phim tiếp tục được đánh giá cao và nó được coi là một trong những tác phẩm kinh điển của điện ảnh Hollywood với nhiều câu thoại, hình tượng nhân vật và phần nhạc phim đã trở thành mẫu mực trong lịch sử điện ảnh.

Hơn 60 năm sau ngày công chiếu đầu tiên, “Casablanca” vẫn thường xuyên đứng ở nhóm đầu trong các bảng xếp hạng những bộ phim hay nhất trong lịch sử.

Double Indemnity

“Double Indemnity” được sản xuất năm 1944 và đạo diễn bởi Billy Wilder – một người nhập cư gốc Hungari/BaLan, có thể cho rằng đây chính là khởi điểm của phim noir trên màn ảnh. Được kểbằng phương pháp hồi tưởng, với phần tường thuật được thuyết minh và một kếtthúc u sầu, thám tử Walter Neff của hãng bảo hiểm bị dụ dỗ sử dụng những hiểubiết của người trong cuộc mà mình biết để giết chồng của Phyllis Deitrichson xinh đẹp nhằm lấy số tiền bảo hiểm nhân thọ. Cho dù hiện giờ những bộ phim đượclàm sau đấy đã sử dụng lại hầu hết các chủ đề của nó, Double Indemnity vẫn là mộtbộ phim kinh điển. Barbara Stanwyck – femme fatale xinh đẹp không được xuất sắclắm trong vai người đàn bà quyến rũ nguy hiểm.

The Big Seep

The Big Seep được sản xuất năm 1946, Humphrey Bogart và Lauren Bacall đóng trong một trong những bộ phim phức tạp nhất đã từng được quay. Người ta đồn rằng đạo diễn Howard Hawks đã gọi điện cho tác giả kịch bản Raymond Chandler để hỏi xem ai là thủ phạm của một trong những vụ giết người – và Chandler không biết! Tuy thế, kịch bản phim cũng khá hóm hỉnh khi kể về câu chuyện thám tử tư Phillip Marlowe đi tìm con gái nhà triệu phú.

The Postman Always Rings Twice

“The Postman Always Rings Twice” (sản xuất năm 1946) đã từng giành được sự ca ngợi của giới phê bình và đạt được doanh thu lớn, Có sự tham gia của hai diễn viên John Garfield và Lana Turner (Nhân vật femme fatale trong phim), một vụ án mạng và một đống tiền khổng lồ, dựa theo tiểu thuyết của James McCain. Cốt truyện là một kiểu người-tình-ám-sát-chồng-của-người-đàn-bà điển hình, điểm thay đổi là lần thử đầu tiên của họ đã thất bại, nhưng làm chocảnh sát nghi ngờ, thế là cặp đôi này lại phải hi vọng cho ông chồng (người sở hữu một hệ thống trạm dịch vụ làm ăn rất phát đạt) sống. Lần thử thứ hai đã đưa cặp đôi này ra toà và bị kết tội, và lúc đó, chúng ta nhận ra rằng bộ phim này được kể lại như một lời thú tội.

Dựa theo tiểu thuyết của James M. Cain, “The Postman Always Rings Twice” từng được bầu chọn là 1 trong 100 bộ phim tình cảm của Viện phim Mỹ (AFI).

The Killer

“The Killer” được sản xuất năm 1946 dựa trên một câu chuyện của Ernest Hemingway. Hai người đàn ông lần theo dấu vết “Swede” – con mồi của mình xuống tận trạm dịch vụ trong một thị trấn nhỏ, và hắn không hề kháng cự khi hai tên kia bắn chết hắn. Cảnh sát phải điều tra, và phát hiện ra câu chuyện về một cuộc trộm cắp toàn bộ số tiền lương của nhân viên một công ty, tính hai mặt và một femme fatale.

Out of the Past

Out of the Past được sản xuất năm 1947, bộ phim đã đưa Robert Mitchum trở thành một ngôi sao. Còn có sự tham gia của Kirk Douglas và Jane Greer. Một thám tử tư được thuê để theo dấu vếtbạn gái một tên găngxtơ, vì cô ta đã cuỗm mất $40.000 và chuồn sang Mexico. Anh tatìm thấy cô gái ấy, nhưng hai người lại yêu nhau và bị lôi kéo vào một vụ giếtngười khi cố gắng giữ bí mật chuyện tình của cả hai (bao gồm cả việc anh taxin việc tại một trạm dịch vụ). Những nghi ngờ về lòng trung thực của cô nàngbắt đầu nảy sinh.

Force of Evil

“Force of Evil” được sản xuất năm 1948, một bộ phim cứu nguy cho giới gangsters – luật sư. Lòng trắc ẩn đối với người em trai tầm thường đam mê cá cược của anh ta đã dẫn đến thảm hoạ cho tất cả những người có liên quan. Bộ phim này đã làm cho đạo diễn Abraham Polonsky bị những tên chống cộng ghi sổ đen hàng chục năm liền. Một kiệt tác theo chủ nghĩa biểu hiện được tương đối ít người biết đến.

The Third Man

“The Third Man” được sản xuất năm 1949, đạo diễn bởi Carol Reed, với diễn viên chính là Joseph Cotton, nhưng chính Orson Welles mới thực sự là điểm sáng trong cốt truyện nói về thế giới ngầm trong Chiến tranh lạnh này. Phần nhạc phim đãthêm yếu tố hài hước vào trong bộ phim thấm đẫm nỗi chịu đựng của con người. Cốt truyện được biến chuyển rất tuyệt từ đoạn giữa, với những cảnh phim kinh điển vềthế giới ngầm. Bộ phim gây ảnh hưởng lớn đến mức mà tour du lịch “Third Man” đã được tổ chức quanh hệ thống cống rãnh ở Vienne- nơi người ta đã quay phần cao trào của bộ phim.

Sunset Boulevard (Đại lộ hoàng hôn)

“Sunset Boulevard” là bộ phim Mỹ của đạo diễn Billy Wilder công chiếu lần đầu năm 1950. Tên của phim được đặt theo đại lộ chạy dọc qua Los Angeles và Beverly Hills, California.

Bộ phim có sự tham gia diễn xuất của William Holden và Gloria Swanson.

Sau khi công chiếu, “Sunset Boulevard” đã nhận được đánh giá rất cao từ giới phê bình, bộ phim được đề cử tới 11 giải Oscars nhưng chỉ giành chiến thắng ở ba hạng mục.

Đến nay “Sunset Boulevard” vẫn được coi là một trong những tác phẩm kinh điển và đáng nhớ nhất của Hollywood. Bộ phim đã được Thư viện Quốc hội Mỹ chọn vào nhóm tác phẩm đầu tiên được đưa vào Viện lưu trữ phim quốc gia, trong hai cuộc bình chọn 100 phim hay nhất của Viện phim Mỹ, “Sunset Boulevard” đều giữ vị trí cao, thứ 12 năm 1998 và thứ 16 năm 2007.

Vào link ở đây để xem bộ phim.

Có khá nhiều yếu tố cần thiết của một bộ phim noir, nhưng liệu phim The Big Lebowski có phải là một bộ phim Noir?

Điều gì làm nên một bộ phim Noir?

Hãy cùng xem bảng infographic dưới đây:

film-noir-infographic-001

Dòng phim Noir thời hiện đại

Từ những năm 1960, khi các bộ phim đen trắng dần được thay thế bằng các bộ phim màu, dòng phim Classic Noir cổ điển dần tiến hóa để đáp ứng được nhu cầu thị hiếu, nhưng vẫn giữ được các yếu tố mang tính biểu tượng của dòng phim. Và như thế, dòng phim Neo Noir được hình thành.

Một cuộc tranh luận nho nhỏ giữa Shane Black (Đạo diễn, biên kịch phim Kiss Kiss Bang Bang) và Brian Helgeland (Biên kịch phim LA Confidential) về dòng phim Neo Noir

(Sưu tầm nhiều nguồn)

You Might Also Like

Leave a Reply