NHÂN VẬT, NHẬN XÉT PHIM

Phim thử nghiệm của Maya Deren: Hành trình tìm kiếm mặt mình

Maya Deren Maya Deren

Maya Deren (1917-1961) được biết đến với tư cách “Mẹ của phim thể nghiệm Mỹ.” Bà sinh ra và lớn lên ở Kiev. Năm 1922 bà cùng gia đình di cư sang Mỹ trốn chạy nạn đàn áp người Do Thái ở Ukraina. Bà lấy bằng cử nhân nghệ thuật tại trường Đại học New York và bằng thạc sĩ văn chương tại trường Smith College năm 1939. Trước khi làm phim, Maya từng làm thơ nhưng không mấy thành công. Ngoài ra, bà đặc biệt thích nghệ thuật múa dù chưa bao giờ học để trở thành một vũ công chuyên nghiệp. Tuy vậy, bộ môn nghệ thuật này ghi dấu trong nhiều phim của Deren tiêu biểu A Study in Choreography for the Camera (1945). Tuy chỉ làm được chưa đến mười phim nhưng cái tên Deren đã trở thành một hiện tượng điện ảnh vì những cống hiến và ảnh hưởng sâu sắc mà bà đã đem đến cho bộ môn nghệ thuật này.

Một cảnh trong phim A Study in Choreography for the Camera (1945)

Một cảnh trong phim A Study in Choreography for the Camera (1945)

Deren khởi đầu sự nghiệp làm phim của mình nhờ anh chồng thứ hai Alexander Hackenschmied (ông này sau đổi tên thành Hammid).

Hammid là một nhà làm phim chuyên nghiệp và từng tham gia vào một vài dự án nhỏ của Hollywood. Dự án phim đầu tay của Deren là bộ phim thực hiện cùng Hammid có tên Meshes of the Afternoon (1943) trong đó Deren và Hammid đều tham gia diễn xuất. Phim này được quay bằng máy quay 16mm tại nhà riêng của họ trong vòng hơn hai tuần. Không có một kịch bản nào cho phim khi bấm máy. Deren và Hammid cùng phát triển câu chuyện và thảo luận với nhau trước các cảnh quay. Thế nhưng, Meshes of the Afternoon trở thành bộ phim quan trọng nhất trong sự nghiệp làm phim của Deren và Hammid và là một bộ phim thuộc hàng kinh điển được công chiếu nhiều nhất trên thế giới.

Maya và người chồng thứ hai của bà, Hammind

Maya và người chồng thứ hai của bà, Hammind

Chủ đề trung tâm của Meshes of the Afternoon là hành trình kiếm tìm cái tôi của nhân vật nữ chính do Maya đóng. Bằng lối kể chuyện phân mảnh và rời rạc tựa như giấc mơ, Deren tái hiện lại cuộc tìm kiếm ấy một cách độc đáo thông qua những hình ảnh ẩn dụ đa nghĩa được lặp đi lặp lại: bông hoa, chiếc chìa khóa, chiếc gương… Chủ đề này tiếp tục được khai thác trong At Land (1944) trong đó Maya tiếp tục thủ vai nhân vật nữ chính. Hình ảnh Maya bò trên chiếc bàn tiệc dài được cắt dựng xen kẽ với hình ảnh của cô tại các địa điểm khác nhau mang tính ẩn dụ về cuộc kiếm tìm vô tận của người phụ nữ. Sau này, với sự phát triển của thuyết nữ quyền, nhiều nhà nghiên cứu đã đọc các tác phẩm của Maya như sự tự thể hiện hành trình chính bà đi tìm câu trả lời cho câu hỏi bản ngã: tôi là ai?

Phim thể nghiệm của Deren hàm chứa trong mình những giá trị của truyền thống phim avant-garde thập niêm 1920s ở khả năng gây ấn tượng thị giác đồng thời minh chứng cho tiềm năng chuyển tải câu chuyện cho dòng phim này – điều mà các nhà làm phim avant-garde trước đó không mấy chú trọng. Từ đó, Deren khai mở một khuynh hướng làm phim mới cho các nhà làm phim thể nghiệm sau này.

Maya trong một cảnh phim Meshes of the Afternoon

Maya trong một cảnh phim Meshes of the Afternoon

Sự độc đáo trong cách vận dụng ngôn ngữ điện ảnh, táo bạo trong việc cách tân kể chuyện, ấn tượng trong việc hóa thân vào chính nhân vật của mình để chia sẻ những trải nghiệm truy tìm cái tôi cá nhân, rồi ngay cả việc bà đột ngột chuyển hướng sang làm phim dân tộc học nửa cuối thập niên 40 khi đang ở vị trí nhà làm phim thể nghiệm hàng đầu dù gặp nhiều phản đối càng khiến cho Maya Deren trở thành nhà làm phim huyền thoại trong lịch sử điện ảnh thế giới. Bà là người phụ nữ đầu tiên và cũng là người Mỹ đầu tiên nhận được giải thưởng Cành cọ vàng quốc tế tại LHP Canes năm 1947 cho dòng phim avant-garde. Deren qua đời năm 1961 ở tuổi 44 do xuất huyết não, trải qua ba cuộc hôn nhân tuy đổ vỡ nhưng lại xây đắp cho sự nghiệp làm phim của bà. Tro cốt của bà được rải trên đỉnh Phú Sĩ ở Nhật. Đến năm 1986, Viện phim Mỹ dùng tên bà đặt cho một giải thưởng tôn vinh các nhà làm phim độc lập.

Maya trong một cảnh phim At Land (1944)

Maya trong một cảnh phim At Land (1944)

(Soi.today)

You Might Also Like

Leave a Reply