KIẾN THỨC, NỔI BẬT

Làm cách nào để tạo ra những nhân vật như người thật

Screen shot 2014-08-26 at 4.12.43 AM

Làm thế nào để tạo ra các nhân vật sống động như người thật.

Câu chuyện, giá trị cốt lõi của nó, là một phép ẩn dụ cho một cách sống. Chúng ta sống một cách gián tiếp thông qua những nhân vật chúng ta thấy trên những trang giấy hay trên màn hình. Vì thế, chúng ta có thể suy ra rằng nếu bạn đang xây dựng các nhân vật, tốt hơn hết các nhân vật ấy nên “thật” nhất có thể. Tất nhiên, nói thì dễ hơn làm, một nhân vật được xây dựng không đủ “thật” hoặc không thể làm khán giả tin nhân vật như thế thực sự tồn tại thì nó có thể “giết chết” một kịch bản phim bất kể cốt truyện của phim có hay đi chăng nữa (ngoại trừ những bộ phim thử nghiệm). Vậy nên, điều gì có thể thực hiện? Đối với các nhà văn và kịch bản gia, sự hiểu biết về tâm lý và bản chất tự nhiên con người là rất quan trọng để xem những con người đó như thể họ đang tồn tại, xây dựng các nhân vật “con người” hơn là những nhân vật không thực sự tồn tại.

Nhà tâm lý học Freud phủ một cái bóng quá lớn lên văn hóa Tây phương. Để diễn giải một câu nói nổi tiếng, tất cả các lý thuyết tâm lý học hiện đại chỉ là một loạt các ghi chú và các nguyên tắc bất di bất dịch đối với Freud, cùng với William James và những người tiên phong khác, đã thừa nhận sự tồn tại và tầm quan trọng của tiềm thức trong việc hình thành động cơ thực hiện điều gì đó của con người. Điều thú vị là những vở kịch của Shakespeare, mô phỏng cực kì chính xác các hình thái tâm lý, nằm trong số những vở kịch nổi tiếng nhất và trường tồn nhất trong cả quá khứ, hiện tại và tương lai (đặc biệt là trong thời đại của phân tâm học – là tập hợp những lý thuyết và phương pháp tâm lý học có mục đích tìm hiểu những mối quan hệ vô thức của con người qua tiến trình liên tưởng, và đã được ông viết từ hàng trăm năm trước khi Freud và các cộng sự thực hiện nghiên cứu).

 

 

 

Công việc của Freud đã nhận được sự chú ý của các nghệ sĩ, những người thấy trong tiềm thức sự tương đồng với “sự điên rồ” được tôn sùng bởi những người Hy Lạp cổ đại; thậm chí nhà duy lý học vĩ đại Plato nói rằng, gần như, bất cứ ai cố gắng viết một bài thơ mà không để “cái tôi” vào nó sẽ không viết ra được một bài thơ hay. Vậy, điều đó có ý nghĩa gì đối với chúng ta, những nhà văn và kịch bản gia? Vâng, điều bất thường là bạn đang làm điều này (có nghĩa là tạo ra tâm lý nhân vật) mà không hề suy nghĩ về nó; nhưng chúng tôi, những nhà văn và kịch bản gia, một cách thường xuyên không hề ý thức được điều chúng tôi đang làm, thậm chí còn tệ hơn, tại sao chúng tôi làm điều đó.

E.M. Forster, tiểu thuyết gia người Anh, tác giả quyển Aspects of the Novel, đã đề cập đến những nhân vật “phẳng” và “đầy”. Theo Forster, mỗi nhân vật đều có một vị trí trong một câu chuyện. Nhân vật “phẳng” là một nhân vật (đàn ông hoặc phụ nữ) hai chiều (2D) không có chiều sâu về nội tâm. Họ nói điều này bởi vì đó là những điều cần thiết, không phải vì họ cần phải nói ra những điều đó. Một nhân vật “đầy”, giống con người, là một mớ hỗn độn của những mâu thuẫn, một con người đầy đủ những ham muốn trái ngược nhau kéo theo đó là cả một câu chuyện, và nếu họ được vẽ lại một cách chính xác, có lẽ họ giống “người” hơn cả những ai ta gặp trên phố. Hiểu được tất cả điều đó, và rồi, tại sao nhiều kịch bản khắc họa các nhân vật trong đó dường như chẳng làm gì cả ngoài việc bám theo vào cốt truyện.

Đó có phải là “xung động bản năng”?

(Trước khi đọc tiếp, tôi có trình bày sơ lược về những khái niệm cơ bản sau đây)

–       Bản ngã/cái tôi (ego) là một khái niệm trong phân tâm học, một phần của tâm trí của một người mà cố gắng để phù hợp với mong muốn ẩn (= mong muốn) của “phần con” (= một phần của tâm vô thức) với nhu cầu của thế giới thực.

–       Siêu ngã/cái siêu tôi (superego) là một khái niệm trong phân tâm học, một phần của tâm trí của bạn mà biết được điều gì là đúng và những gì là sai, và làm cho bạn cảm thấy tội lỗi khi bạn làm điều gì sai.

–       “xung động bản năng” hay còn gọi là cõi vô thức, phần “con” trong con người (Id) là một khái niệmtrong phân tâm học, phần sâu nhất của tâm vô thức đại diện cho nhu cầu của con người tự nhiên cơ bản nhất và những cảm xúc như đói, giận dữ, và mong muốn cho niềm vui.

Còn đối với Freud, “xung động bản năng” là con quái vật ẩn nấp sâu bên trong mỗi chúng ta, với tất cả mưu cầu ham muốn và ích kỷ; hãy nghĩ về Alex trong A Clockwork Orange. Bằng tất cả các chuẩn mực khách quan, hắn là một con quỷ, nhưng chúng ta “đồng cảm” với hắn bởi vì Kubrick, và Malcolm McDowell, biến hắn trở thành nhân vật “người” nhất trong thế giới phim ảnh, nơi mà mọi người khác là một bức biếm họa vô hồn, tẻ nhạt. Một nhân vật bị thúc đẩy bởi “xung động bản năng” làm những việc chúng ta không thể hoặc không dám làm, và sống theo cách mà chúng ta không thể hoặc không dám sống. Vì thế, đó dường như là sự hấp dẫn của nhân vật phản diện. Tony Montana là một ví dụ khác về một anh chàng thiếu trách nhiệm xã hội cũng là người anh hùng đối với hàng triệu người. Nhưng khi Kubrick lật ngược câu chuyện và mang đến chiến thắng cho Alex (có sự liên quan chặt chẽ đến người xem theo một cách mà chúng ta không thể tìm thấy trong cuốn tiểu thuyết mà bộ phim được làm dựa theo nó). Kịch bản của Oliver Stone đáp ứng được mong muốn của khán giả, để họ thấy được cái “xung động bản năng” không thể kiểm soát, và nó sẽ dẫn dắt một nhân vật đến một kết cục không có hậu.

 

 

Một nhân vật chủ yếu bị thúc đẩy bởi “xung động bản năng” của họ thực sự không phải là nhân vật phức tạp, gần với nhân vật “phẳng” hơn là “đầy”. Họ muốn những thứ kia, và họ sẽ có chúng cho bằng được. Nhưng một khi chúng ta thêm vào một “chiều không gian khác”, các nhân vật trở nên giống chúng ta hơn, họ mang chất “người” hơn.

Siêu ngã/cái siêu tôi (superego), cuồng khát (maniacs) và mâu thuẫn (conflict)

Freud thừa nhận rằng, để giữ bản ngã trong thế bị dồn vào bước đường cùng, con người sẽ phát triển một siêu ngã/cái siêu tôi (superego) hoạt động dưới dạng dấu hiệu quyền lực/cảnh sát. Cơ sở tạo nên sự kịch tính là gì? Chính là nó. Xung đột. Mâu thuẫn (conflict). Chúng ta không thể làm những gì chúng ta muốn, với tất cả thời gian chúng ta có. Hãy nghĩ về cuộc sống của bạn. Những gì chúng ta muốn, so với những gì chúng ta có thể làm, chiếm phần lớn trong ngày của chúng ta để trải nghiệm hết một ngày. Nó tạo nên con người chúng ta, và việc mang đến cho các nhân vật của bạn những mâu thuẫn là rất quan trọng. Vậy, chỉ cần tạo ra một nhân vật xung đột với chính “xung động bản năng” của nhân vật đó và bạn đã có một xung đột ngay lập tức. Và đó là một nhân vật rất thú vị. Một nhân vật có bản chất chủ động, nhưng chưa tìm thấy chính mình trong cuộc xung đột giữa bản ngã (ego) và siêu ngã (superego) của họ (hoặc theo một cách tối đơn giản hóa, là một phần ý thức của tính cách chúng ta).

Một điều nữa cần xem xét là nhiều lần, nhà văn hay kịch bản gia có xu hướng sử dụng chính mình như một hình mẫu cho các nhân vật chính trong công trình mà họ đang viết. Đây là điều bình thường, nhưng đôi khi có thể dẫn đến quá nhiều thứ dễ chịu cho nhân vật chính. Và đó không phải công thức cho một câu chuyện thú vị. Bạn có bao giờ đọc một câu chuyện mà nhân vật chính đi xuyên suốt câu chuyện đó đối mặt với nhiều vấn đề, dù gây ra mâu thuẫn, lại dễ dàng giải quyết. Câu chuyện đó có thật sự cuốn hút trí tưởng tượng của bạn không. Chắc chắn là không.

Hãy suy nghĩ về cuộc sống của chính mình: khi mọi thứ đều ổn, bạn có xu hướng tuân thủ theo hiện trạng và không muốn thay đổi. Trên hết, tại sao thay đổi những thứ đang tốt đẹp? Nhưng nền tảng của một câu chuyện là kịch tính, và kịch tính chính là vấn đề. Câu chuyện là một vũ trụ mất cân bằng không hơn không kém, và kèm theo nhiều sự nỗ lực để thiết lập sự đúng đắn (dù có thành công hay thất bại, và vũ trụ mất đi trật tự vốn có của nó có thể trở thành bất cứ thứ gì, nhưng nó phải có mặt xấu. Bởi chỉ khi có sự thử thách khắc nghiệt đến tàn nhẫn của hoàn cảnh bóc tách từng lớp nhân vật và chỉ sót lại phần hồn cốt của nhân vật đó – điều đó có nghĩa nhân vật sẽ trải qua những điều tồi tệ nhất có thể, thậm chí sau đó là những thứ còn tệ hơn nữa, rồi tiếp tục như thế; cách họ chống lại nó như thế nào chính là câu chuyện. Bạn có bao giờ viết ra một câu chuyện và ngạc nhiên với chính bản thân bởi những hành động của nhân vật của bạn? Bạn đang đi đúng hướng rồi đó.

 

Why so serious? (Tạm dịch: Sao phải xoắn?)

Nói chung, trong thế giới hiện đại ngày nay, người phương Tây không thật sự hạnh phúc. Thật kì lạ! Bởi vì chúng ta bây giờ sống lâu hơn trước đây, trung bình một người ở tầng lớp trung lưu ở Tây Âu, Mỹ hoặc phần nào đó của cái được gọi là thế giới thứ nhất, được cung cấp một mức thu nhập bình quân có mức sống tốt hơn bất kì vị vua thời Trung cổ (để liệt kê danh sách một vài thứ “lặt vặt” trong cuộc sống hiện đại: hệ thống ống nước trong nhà, hệ thống điều hòa nhiệt độ, hệ thống đông lạnh bảo quản thực phẩm, vắc-xin, ít bạo lực đe dọa cuộc sống hằng ngày v.v…). Tuy nhiên, chúng ta không có nhiều hạnh phúc. Thực tế, con người ngày nay cô đơn và khổ sở hơn bao giờ hết. Vì vậy, nếu bạn đang hạnh phúc, bạn biết đấy, bạn nên, tận hưởng, hài lòng với những gì bạn đang có.

 

Có rất nhiều lý do cho việc này, nhưng cái chủ đề chính của thế kỷ này đang bị cô lập, và sự cô lập bắt nguồn từ việc thiếu sự gắn kết với nhau; thế giới hiện đại quả thật khó hiểu, và câu chuyện giờ đây không còn đủ sức dẫn dắt chúng ta, chí ít là theo một cách sâu sắc. Nghệ thuật miêu tả cuộc sống như một chuỗi thiếu gắn kết – chúng ta không kết nối với nhau hay với công việc của chúng ta (ngoại trừ những nhà văn); và chúng ta không khỏi lo lắng. Tôi nghĩ phải làm điều gì đó với thực tế rằng nỗi sợ chính yếu, yếu tố thúc đẩy bên trong mọi con người, là sợ cái chết. Đây là một kinh nghiệm phổ quát hoàn toàn không có lời giải đáp, không có sự thỏa đáng của tôn giáo trong việc giải thích những điều đó, con người có lẽ bị bỏ lại lênh đênh trong một thế giới mà khoa học cùng với chủ nghĩa tiêu thụ trở thành một thứ niềm tin mới, nhưng chúng cũng không thể cung cấp sự thỏa mãn cho phần lớn những người, theo như Freud, sống dựa trên niềm tin về tôn giáo.

Cộng với cái chết đến từ những cỗ máy (Thế chiến thứ Nhất đã gây ra cơn địa chấn trong nghệ thuật mà đến bây giờ vẫn còn có thể cảm nhận – sự xung đột khủng khiếp để lại cho chúng ta Chủ nghĩa Siêu thực (surrealism) – những thứ xuất hiện trong đầu chúng ta là những người đi trước thời đại, cũng như thế giới hiện đại). Trong văn học, nó sản sinh ra các nhân vật chủ đạo trong các tác phẩm của Hemingway, đầy mâu thuẫn và lạnh lẽo, và tác phẩm Người lạ mặt (The Stranger) của Camus, hoàn toàn xa lạ với chính bản thân và trải nghiệm của ông ấy. Phim Noir chính là một hậu duệ của thái độ mới này đối với cuộc sống. Không còn là những thứ rõ ràng. Trong thế giới này, chúng ta có sự lựa chọn vô hạn, tự do vô hạn, nhưng đồng thời có trách nhiệm vô hạn cho ý nghĩa (của sự vô nghĩa?) của cuộc sống chúng ta.

 

Các nhân vật hiện đại, không có vấn đề mâu thuẫn với câu chuyện của họ, đã phải vật lộn với những bí ẩn của cái chết và không thể tìm thấy sự bình yên. Theo sau đó, chúng ta có thể nói mỗi câu chuyện là sự ẩn dụ cho cái chết, và kể từ khi phát minh ra vũ khí hạt nhân cùng khả năng phá hủy hoàn toàn các sinh vật sống, một chủ nghĩa vô chủ vô thần đang dần len lỏi vào những vấn đề của con người. Khải Huyền của Chúa bị thay thế của chính con người, và một lần nữa, hiện trạng vô lý này, chúng ta có thể mang lại sự hủy diệt cho chính chúng ta mà không có một lý do nào khác hơn so với một số “logic xoắn” (twisted logic – kiểu chứng minh một việc gì đó hoàn toàn không đúng theo một cách logic), quá nhiều cho sự chịu đựng về tinh thần. Đó là lý do tại sao một bộ phim bắt được tình huống điên rồ quá tốt là Dr.Strangelove, một bộ phim khác của Kubrick. Ông nhận ra rằng việc đối mặt với sự điên rồ như vậy, chỉ có phản ứng duy nhất là điên rồ. Bạn không thể “chơi” Khải Huyền một cách sòng phẳng. Tuy nhiên, tôi lạc đề rồi.

 

Nó có thể hữu ích, khi viết, sử dụng các kĩ thuật của Stanislavski, nam diễn viên người Nga, là giáo viên, và cũng là người diễn giải của “Ký ức xúc cảm” (Sense of Memory), việc luyện tập không phải diễn một cảnh, nhưng “sống” với nó, thông qua việc xây dựng lại cẩn thận chi tiết cảm nhận về nó. Điều thú vị là Stanislavski không bị ảnh hưởng bởi Freud quá nhiều như một cuốn sách xuất bản năm 1910 có tên là “Tâm lý học của cảm xúc” (Psychology of Emotions) được viết bởi một người tên Theodule Ribot (các ý liên kết với một bản online copy). Có một sự tương đồng của Freud và Stanislavski. Siêu ngã có thể được so sánh với “siêu khách quan” của Stanislavski, của các mục tiêu quan trọng của một nhân vật, nhiều hơn bất cứ thứ gì khác, dẫn dắt họ. “xung động bản năng” có thể được nhìn thấy để tìm được đúng vị trí của nó trong ẩn ý của một tác phẩm, bằng những cảm xúc chôn giấu bên trong các nhân vật, từ sau mỗi lời nói, để nói những lời như vậy.

Trước khi phương pháp của Stanislavski trở thành một trào lưu chính, diễn xuất trở nên có chiều sâu hơn; ở Hollywood, bạn có thể thấy sự thay đổi trong diễn xuất của diễn viên xảy ra gần như chỉ qua một đêm, khi những diễn viên học hỏi gián tiếp từ ông, Marlon Brando và James Dean, mang đến một hình thái mới của “Chủ nghĩa Hiện thực” trên màn ảnh. Nó đã gây sốc cho khán giả thời gian đó, ngày nay, bất kì thứ gì khác đều được xem là giả tạo, một cách vô vọng. Vài người thậm chí nghĩ rằng loại kĩ thuật này gây nguy hiểm về tâm lý, bởi vì sự nguy hiểm của việc diễn viên nhập tâm quá mức, đến những định mức nơi họ vượt ra ngoài nội tâm sâu thẳm bên trong họ (để hoàn thành dụ ý).

 

Hiểu theo nghĩa bạn phải từng “tan nát cõi lòng” để viết ra một thứ chất chứa sự đau khổ; điều đó không có nghĩa là khóc lóc, nhưng nó có nghĩa là hồi tưởng lại cảm giác đó như thế nào, trong tất cả các cung bậc của nó. Và bạn phải có sự can đảm để ném nhân vật của bạn xuống cái hố tận cùng cuộc sống, rất điển hình, các nhân vật yêu thích là những nhân vật dám đối mặt với cuộc sống, vật lộn với cái chết, tiệm cận những câu hỏi “lớn”, dẫu rằng các câu hỏi được đưa ra rất “bên lề”, như ẩn ý (mà nó thường là những trường hợp như vậy). Mọi trở ngại nhiều hơn chính nó, từng trở ngại đại diện cho các câu hỏi “lớn”, và câu chuyện bạn sẽ kể, cho đến cuối cùng,  không hơn không kém một câu chuyện của một nhân vật vật lộn với những trở ngại và khám phá ra bản chất thực sự của họ trong quá trình này khi tiến về mục tiêu của họ (và chấm hết).

Cuộc sống của chúng ta là những câu chuyện. Chúng ta càng tìm hiểu để xem những gì thúc đẩy chúng ta trong cuộc sống của chính chúng ta nếu như chúng ta là nhân vật chính, chúng ta càng có cơ hội chất vấn chính động lực của chúng ta, và các nhân vật của chúng ta càng trở nên “người” hơn. Chúng ta nói, trong số các ngôn luận, đều chỉ ra rằng một sự chân thực tạo ra “tiếng vang”, và rằng sự giả tạo tạo ra điều “không thật” ngay từ trong tiềm thức; sự thật là thứ gì đó bạn không thể bỏ qua, đó là một hồi chuông cảnh tỉnh cho những nhà làm phim như chúng ta. Và nếu như viết là một cách để tìm ra bạn là ai, sau đó chúng ta càng biết nhiều về bản thân mình, “con người” bạn đang xây dựng càng giống một “con người” hơn là một nhân vật tưởng tượng.

(Nofilmschool)

You Might Also Like

Leave a Reply